Lettergrootte - +
Contrast - +

Instroom Speciaal Onderwijs stijgt onder jongere leeftijdsgroepen

De instroom in het Speciaal Onderwijs stijgt weer bij jongere leeftijdsgroepen, blijkt uit een analyse van de statistieken van het Centraal Bureau voor de Statistiek door platform In1school. Die stijging bij jonge kinderen viel tot nu toe niet op, omdat er tegelijkertijd sprake is van een plotselinge uitstroom uit Speciaal Onderwijs van jongeren die 18 jaar worden. In vorige jaren bleven jongeren veel vaker tot hun 20e in Speciaal Onderwijs doorleren. Bij de kinderen in de basisschool leeftijd was na invoering van Passend Onderwijs in 2014 eerst sprake van een daling. Vanaf 2016 neemt echter de verwijzing van vooral kinderen tot acht jaar met tientallen toe. De instroom van bijvoorbeeld zesjarigen in Speciaal Onderwijs steeg in 2016 met 94 kinderen waar er in het jaar ervoor een daling was in de verwijzingen van 209 zesjarige kinderen.

De statistieken geven geen verklaring van deze stijging. Uit cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs blijkt dat het percentage jonge kinderen dat met extra financiële ondersteuning (‘rugzakje’) op de gewone school kan blijven in twee jaar tijd is gedaald van 0,96% naar 0,3 %. Het duidt erop dat kinderen met een ernstige beperking die voorheen met een rugzakje in konden stromen op de gewone school, daar nu veel minder toegang krijgen nu het wettelijke recht op dat rugzakje is verdwenen met invoering van Passend Onderwijs. Die kinderen gaan dan naar Speciaal Onderwijs (of krijgen vrijstelling van leerplicht).

De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek zijn relevant voor het volgen van effectiviteit van Passend Onderwijs. In 2014 is onderwijswetgeving veranderd (bekend als Passend Onderwijs) met het doel de kostengroep van Speciaal Onderwijs in te dammen en het aantal thuiszittende leerlingen met een handicap te verminderen. Volgens de elfde voortgangsrapportage passend onderwijs van de regering aan de Tweede Kamer lijkt dat te gaan lukken. “Meer kinderen krijgen een plek in het reguliere onderwijs. De jarenlange groei van het (v)so is een halt toegeroepen met passend onderwijs (..). Voor het eerst sinds jaren zie ik dat het aantal kinderen op het speciaal onderwijs stabiliseert of zelfs licht daalt.”, schreef staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op 20 juni 2017 in aan de Tweede Kamer.

Van een daling in Speciaal Onderwijs is inderdaad sprake, maar niet omdat meer kinderen op de reguliere school blijven. Vanaf 2015 is een plotselinge versnelde daling zichtbaar van honderden jongeren die al op hun 18e van de speciale school vertrekken waar ze in voorgaande jaren tot hun 20e mochten doorleren. In 2015 werd door ouders van jongeren gemeld dat hun kinderen wegmoeten omdat de Samenwerkingsverbanden niet langer de hoge kosten van Speciaal Onderwijs willen betalen voor jongeren voorbij de leerplichtige leeftijd (18 jaar). Brancheorganisatie Lecso herkent dit fenomeen in een artikel op hun website.
Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen weersprak dit in november 2015 in antwoord op Kamervragen dat kostenoverwegingen een rol zouden spelen bij Voortgezet Speciaal Onderwijs-scholen. Medewerkers vanuit speciaal onderwijs echter zeiden op een bijeenkomst van Lecso in maart 2018 (zie daarvoor dit verslag) dat wel degelijk geprobeerd wordt kosten te drukken door 18-plussers zoveel mogelijk uit te laten stromen. In mei 2018 herhaalde Lecso de waarschuwing dat sommige samenwerkingsverbanden jongeren onterecht te vroeg van het VSO afsturen door geen toelaatbaarheidsverklaring meer te verstrekken. "we horen zelfs dat er in een aantal gevallen géén TLV meer wordt verstrekt aan leerlingen in het uitstroomprofiel dagbesteding die ouder zijn dan 16 jaar!"aldus Lecso.

Een analyse van de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek laat zien dat sinds 2015 plotseling veel 18-plussers het speciaal onderwijs verlaten. Tot 2015 was er elk jaar sprake van een lichte daling van rond de 200 jongeren in die leeftijdsgroep. In 2015 is de daling bij 18-plussers eerst verdubbelt naar 440 en in 2016 is de daling ruim 700 18-plussers.

Tegenover de lichte daling van totaal aantal leerlingen in speciaal onderwijs staat ook nog de stijging van het aantal kinderen dat wegens handicap vrijstelling van leerplicht krijgt (en dus gewone noch speciale school bezoekt). Hun aantal is sinds 2014 met 1.295 gestegen naar 5.736 kinderen in 2017.