Masterclass: Inclusie op school? Zo doe je dat!

Masterclass: Inclusie op school? Zo doe je dat!

“We zijn zo gewend te kijken wat er fout gaat dat we vergeten wat er goed gaat!” Met deze stelling hekelt de master Emiel van Doorn het ‘probleem denken’ binnen het onderwijs. Emiel is medeoprichter en bestuurslid van stichting StiBCO. Zijn gevleugelde uitspraak: “Als je niet voor iemands kwaliteiten gaat, moet je van zijn gebreken afblijven,” vormt tevens het adagium van ‘excellente’ en inclusieve basisschool de Korenaar uit Eindhoven. Op deze school vindt op 22 mei 2018 de vierde masterclass van In1school plaats. Hier vertellen de visionaire schooldirecteur Berdi de Jonge en Emiel hoe zij inclusief onderwijs vorm geven. Hun verhaal wordt ingekleurd door enthousiaste leerkrachten en een ervaringsdeskundige.

Ouderinitiatief

Berdi bijt de spits af: “Inclusie betekent voor mij: dit is onze maatschappij en daaraan kan iedereen meedoen. Dus als kinderen opgroeien in hun eigen wijk, dan heeft dat alleen maar voordelen voor de ontwikkeling van kinderen. Elk kind heeft recht op thuisnabij onderwijs en wil het gevoel hebben erbij te horen en mee te kunnen doen.” In 2002 pakte de toenmalige directeur Willem Pronk een ouderinitiatief op om kinderen met Downsyndroom les te geven op zijn school. Zo ontstond de Vuursteenklas waarin kinderen met beperkingen en ziektes allerlei schoolse en sociale vaardigheden leerden. Inmiddels is deze klas uitgegroeid tot een voorziening voor alle kinderen die tijdelijk of langdurig wat extra ondersteuning kunnen gebruiken terwijl zij tegelijkertijd deel uitmaken van een gewone basisgroep.

De Korenaar heeft een grote diversiteit van kinderen en is nu een ‘inclusief SPIL-centrum (Spelen, Leren, Integreren)’ voor kinderen van 0-13 jaar. Om al deze kinderen goed onderwijs te geven is het van belang dat leerkrachten een stevige basis hebben. Berdi is trots op haar schoolteam: “Elke leerkracht heeft naast goede onderwijsvaardigheden ook een specialiteit in huis, bijvoorbeeld op het gebied van taal, rekenen, meerbegaafdheid en gedrag. Daarom staat een leerkracht nooit alleen voor een uitdaging of probleem. Op deze school leren niet alleen de kinderen van elkaar maar ook de leerkrachten, waarbij een positieve attitude van het team onontbeerlijk is.” “Verder”, betoogt Berdi, “is een heldere visie op inclusief onderwijs belangrijk. Die zorgt ervoor dat je makkelijker moeilijke keuzes kunt maken. Maar ook dat je de kennis, middelen, en vaardigheden binnenhaalt die dit onderwijs kunnen ondersteunen. Zo zijn we al jarenlang bezig met ‘mediërend leren’, wat ons helpt om kinderen goed in hun ontwikkeling te volgen en ervoor zorgt dat zij het beste uit zichzelf kunnen halen. Inmiddels is mediërend leren het fundament onder ons onderwijs.”

“Zoek altijd naar de leermomenten van een kind en vraag jezelf altijd af wat jij in die situatie kunt betekenen.”
- Berdi de Jonge, directeur van basisschool de Korenaar

Verhaal van Mathijs

Hierna krijgt Mathijs Woertman het woord. Hij is lid van het Fonds Nuts Ohra (FNO) jongerenpanel Zorg én Perspectief en vertelt tijdens de masterclass over zijn ervaringen in het onderwijs. Het panel bestaat uit 15 jongeren tussen de 17 en 27 jaar met een chronische aandoening en zet zich in om het leven van deze jongeren in Nederland makkelijker te maken. Mathijs vertelt hoe het panel ‘de politiek aan zijn staartje trekt’ en werkelijk gehoor krijgt. Hij kwam als kind niet mee in het reguliere onderwijs en ging op zijn 5de naar het speciaal onderwijs. Mede dankzij een positieve kijk van zijn ouders op zijn leervermogen, maakte Mathijs op zijn 12de de stap naar het VMBO. Vervolgens maakte hij ook een MBO opleiding af. Met de hulp van ‘Emma at work’ heeft hij nu een vast contract als ICT’er. Mathijs: “Het is belangrijk dat er mensen zijn die zien wat je kunt en dat je eruit haalt wat erin zit!”. Mathijs woont nu sinds anderhalf jaar op zichzelf en is trots op zijn zelfstandigheid.

Rechten van het kind

Emiel opent zijn betoog met een verwijzing naar het kinderrechten verdrag: “Ieder kind heeft het recht om de eigen mening te geven over zaken die hem of haar aangaan. Kijk maar eens naar artikel 12 en 13! We vergeten om een kind werkelijk méé te nemen in zijn of haar eigen leerproces. Hoe kan een kind zich ontwikkelen als het niet gevraagd wordt naar de eigen mening en beleving?” Emiel vervolgt: “Als een kind een fout maakt bij een opdracht dan kan ik als leerkracht twee dingen denken: 1. Het kind voldoet niet aan de norm. Het kind moet opnieuw hetzelfde leren totdat hij de norm haalt. 2.Ik heb de opdracht gegeven en ben medeverantwoordelijk voor de fouten. Dus laten we samen kijken hoe we de opdracht goed kunnen maken. Dan vraag je je als leerkracht niet alleen af wat het kind leert, maar vooral ook hoe het kind leert.” Dit is een essentieel onderdeel van mediërend leren dat door Emiel ontwikkeld is.

Glazen bol

Emiel vertelt dat hij als kind allerlei labels kreeg opgeplakt en ondersteuning ontving bij de dingen waar hij niet goed in was. En zijn toekomst werd ook niet bepaald rooskleurig beschreven. “Maar”, vraagt Emiel zich hardop af: “Kunnen wij in een glazen bol kijken? Kunnen wij zomaar iets over iemands toekomst voorspellen?”. Zijn antwoord is een luid ‘Nee!’. Want Emiels motto is: Gebreken uit het verleden zijn géén garantie voor de kwaliteit van de toekomst! Volgens Emiel groeit intelligentie wanneer je aansluit bij de kwaliteiten en talenten van kinderen. Emiel verheft zijn stem: “Mogen kinderen iets niet kunnen? En werken aan wat ze wél kunnen? We zijn zo gewend om te kijken wat er fout loopt dat we vergeten om te kijken wat er goed gaat!” “Stel je voor, je bent een jong kind en mag mee naar school om, heel bijzonder, alléén met de juf en je ouders te praten. Oh, wat een mooi moment van warmte, liefde en betrokkenheid. En dan…dan gaat de juf praten over wat je niet kunt. Wat doet dit met je zelfbeeld?”

“Ga op zoek naar gaatjes in het plafond.
Ontwikkeling is altijd mogelijk!”
– Emiel van Doorn, stichting StiBCO

Mét het kind, niet over

Ter afsluiting van de masterclass doet Emiel de volgende oproep: “Een schooltoets, proefwerk, CITO, overhoring en intelligentietesten zijn momentopnames en meten alléén de onderwijsvaardigheden. Het zegt niets over jou als mens en het heeft geen toekomstwaarde. Laten we respectvol met leerlingen omgaan zonder ze langs allerlei meetlatten te leggen! Zullen we dan vanaf nu het handelingsplan samen met het kind schrijven en besprekingen en ouderavonden samen met het kind houden en vooral de nadruk leggen op hun kwaliteiten en talenten, ongeacht hun leeftijd of de ‘problematiek’ van het kind?”

Leerkrachten aan het woord

Na de masterclass van Emiel nemen vier leerkrachten van de Korenaar het podium over. Geertje Rovers, Ramses van Oers, Kim Chatrou en Ymke Prince houden een vurig betoog over hun ervaringen met inclusief onderwijs. Zo vertelt Kim: “Elke dag starten de leerkrachten met alle kinderen in hun eigen reguliere basisgroep. Dus ook de kinderen met lichamelijke en verstandelijke beperkingen. Hierin leren kinderen heel vanzelfsprekend van én met elkaar. Als het allemaal wat veel is voor een kind dan kan hij of zij naar de Vuursteenklas van juf Geertje waar zij het kind verder helpt.” Geertje: “Het uiteindelijke doel is dat élk kind zich kan ontwikkelen op eigen niveau. Daarom is er voor ieder kind die dit nodig heeft een persoonlijk plan om te werken aan sociale vaardigheden en het ontwikkelen van cognitieve functies.”

“Onze taak is eigenlijk simpel, want we hoeven alleen op zoek te gaan naar kwaliteiten van kinderen!”
- Ramses van Oers, leerkracht de Korenaar

Kim vervolgt: “Als leerkracht moet je flexibel zijn en kinderen ondersteunen zelf dingen te doen en te ontdekken. In de klas, zelfs in de kleuterklas, ontstaat een soort minimaatschappij doordat alle kinderen gewaardeerd worden en zich veilig voelen.” Ymke bevestigt dit: “Hier op school schrikt niemand ervan als een kind of een leerkracht iets niet kan. Want we hebben allemaal onze kwaliteiten om elkaar verder te helpen. Als wij als leerkrachten onderling goed samenwerken geven we tegelijkertijd het goede voorbeeld aan alle leerlingen.”

Begin er gewoon aan!

Als laatste geeft Ramses de bezoekers een duwtje in de rug: “Er is geen reden voor scholen om morgen niet te starten met inclusief onderwijs. Wat remt is angst. En ons advies is dan: begin er gewoon aan. Dan verandert angst vanzelf in plezier.”

Meer lezen over de Korenaar en hun aanpak? Neem dan een kijkje in het ‘Zo kan het ook scholen’ magazine.

Door Astrid Greven, als deskundige inclusieve samenleving verbonden aan In1school.

De masterclass is een initiatief van platform In1school dat onderdeel uitmaakt van het programma onderwijs van kinderrechtenorganisatie Defence for Children en wordt gefinancierd door FNO.