Vijf jaar ‘passend onderwijs’: een kinderrechtenperspectief

Vijf jaar ‘passend onderwijs’: een kinderrechtenperspectief

In september 2014 werd in Nederland de Wet passend onderwijs ingevoerd met als doel om alle kinderen een plek te geven die past bij zijn of haar (onderwijs)ondersteuningsbehoefte. Uitgangspunt hierbij is ‘regulier als het kan, speciaal als het moet’. In 2020 loopt het onderzoeksprogramma Evaluatie Passend Onderwijs af. Het is na vijf jaar tijd om de balans op te maken, ook vanuit kinderrechtelijk perspectief. Voldoet het systeem van passend onderwijs aan de internationale verplichtingen voor het recht op onderwijs? Hierover heeft Timo Veldman, juridisch adviseur Jeugdrecht bij Defence for Children, een artikel geschreven.

RECHT OP ONDERWIJS

In verschillende internationale verdragen is het recht op onderwijs opgenomen. Zo staat in artikel 28 van het Internationaal VN-verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) dat ieder kind recht heeft op inclusief onderwijs. Staten die het IVRK hebben geratificeerd moeten het recht op onderwijs realiseren door het bieden van gelijke kansen. Artikel 29 van het IVRK beschrijft dat het onderwijs gericht moet zijn op zo volledige mogelijke ontplooiing van de persoonlijkheid, talenten, kwaliteiten en het geestelijke en lichamelijke vermogen van ieder kind. Specifiek en aanvullend voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte is artikel 23 IVRK belangrijk, waarin staat dat kinderen met een handicap recht moeten hebben op daadwerkelijke toegang tot onderwijs.

Dat ieder mens recht heeft op onderwijs volgt ook uit artikel 24 VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (hierna: VRPH). In dit artikel staat het recht op onderwijs in een inclusief onderwijssysteem. Volgens het Comité dat toezicht houdt op de naleving van het VRPH (hierna: het VRPH-Comité) moet een inclusief onderwijssysteem voldoen aan vier belangrijke kenmerken: (1) er moet voldoende beschikbaarheid zijn van onderwijsinstellingen en -programma’s, (2) het onderwijssysteem moet toegankelijk zijn, (3) de behoeften, culturen, meningen en talen van alle kinderen worden gerespecteerd en (4) het systeem komt tegemoet aan de uiteenlopende behoeften van alle leerlingen. Ook is het belangrijk dat er één inclusief onderwijssysteem is en een duidelijke definitie van inclusie en de doelstellingen in wetgeving staat.

PASSEND ONDERWIJS EN KINDERRECHTEN

In het artikel wordt aan de hand van twee vraagstukken geconcludeerd dat het huidige systeem van passend onderwijs op gespannen voet staat met internationale verplichtingen over het recht op onderwijs: van passend onderwijs naar inclusief onderwijs en van leerplicht naar leerrecht.

In het huidige systeem van passend onderwijs bestaan regulier onderwijs en speciaal onderwijs naast elkaar. Het realiseren van inclusief onderwijs vraagt volgens het VRPH-Comité om één inclusief systeem. Op termijn is het huidige systeem niet houdbaar. Daarnaast blijkt uit de List of Issues Prior to Reporting van het kinderrechtencollectief dat het onderwijssysteem onvoldoende inclusief is voor kinderen met een beperking. Het ontbreekt aan een duidelijke definitie van inclusief onderwijs in onderwijswetgeving die in lijn is met VN-verdragen en inclusief onderwijs moet uitgangspunt zijn in het onderwijsbeleid. Ondanks dat het doel van de wet passend onderwijs gericht is het onderwijs passend te maken, worden passend onderwijs en inclusief onderwijs vaker tegelijk genoemd. Inclusief onderwijs was niet beoogd met de Wet passend onderwijs. De vraag is hoe de regering het recht op inclusief onderwijs gaat realiseren.

Daarnaast heeft vanuit het kinderrechtenkader ieder kind met een extra ondersteuningsbehoefte recht op onderwijs en de kans zich zo volledig mogelijk te ontplooien. Toch zijn er veel thuiszitters in Nederland en leerlingen die zijn vrijgesteld van de leerplicht. Onderdeel van het probleem lijkt het gebrek aan maatwerkmogelijkheden te zijn en de schotten tussen onderwijs en zorg. In dit kader wordt al jaren gepleit voor een omslag van leerplicht naar leerrecht. Het recht op onderwijs staat niet in de Nederlandse wet, onderwijs is geregeld in sectorwetgeving en de Leerplichtwet. Volgens de Kinderombudsman is het belangrijk het leerrecht te verankeren zodat echt passend onderwijs tot stand komt dat voldoet aan kinderrechten. De regering heeft aangegeven te onderzoeken hoe het leerrecht in wetgeving opgenomen kan worden.

Lees hier het gehele artikel over het kinderrechtenperspectief met betrekking tot ‘passend onderwijs’.