Lettergrootte - +
Contrast - +

Masterclass ‘Wijk en scholen versterken elkaar’

“Ieder kind is prachtig. Punt!” Zo opent schooldirecteur Teun Dekker de masterclass ‘wijk en scholen versterken elkaar’. Dekker zet op 20 maart 2018 zijn deuren van inclusieve basisschool de Kroevendonk in Roosendaal, wijd open. Want vandaag benadrukt hier Jeroen Gradener, hoofddocent community development aan de Hogeschool in Amsterdam, hoe de wijk een rijke bron is voor het natuurlijk samen leren en hoe dat kan samengaan met de school.

Bont gezelschap

Nadat het bonte gezelschap van kinderen de school om drie uur verlaat, komt een nieuw gezelschap de school binnen. Veel mensen uit allerlei gelederen van de samenleving verzamelen zich in de schoolfoyer voor de masterclass. De grote opkomst laat zien dat het onderwerp van vandaag actueel is en nieuwsgierig maakt. Zo zijn er geïnteresseerden uit de buurt, de politiek, College voor Rechten van de Mens, belangenorganisaties voor mensen met een beperking (LFB en VN-ambassadeurs), kenners van inclusief onderwijs en ‘community’ werk, directie en leerkrachten van de Kroevendonk en het speciaal onderwijs en plaatselijke jongerenwerkers.

Inclusief denken en doen op de Kroevendonk

Dekker citeert een stukje uit een boek dat gaat over de 16-jarige Natalie. Terwijl de vriend van Natalie haar ziet als een vrolijk en sociaal meisje dat graag uitgaat en van muziek houdt, omschrijft de school haar als een gebrekkig meisje met een laag IQ. Dekker pleit hier voor inclusief denken: dat we vooral naar capaciteiten en alledaagse behoeftes kijken van jonge mensen. Zodat zij niet langer afgerekend worden op dat wat ze niet kunnen.
Dit inclusief denken is de drijfveer van de school, maar hoe zit het met de schoolomgeving? Met al die mensen en organisaties die in wijken al dan niet actief zijn? Kunnen de school en de wijk elkaar versterken? In1School heeft de ervaring dat de relatie tussen buurten en scholen niet vanzelfsprekend is en dat de voordelen van samenwerking niet altijd gezien worden. De sociale partners in de wijk ervaren scholen vaak als gesloten bastions, waar vooral hard geleerd moet worden. De scholen op hun beurt ervaren onbegrip uit de buurt of vinden de samenwerking met de partners in de wijk onnodig, tijdrovend of ingewikkeld.

De wijk als rijke bron voor leren en oefenen

Deze ervaring deelt ook Jeroen Gradener, de master van deze middag. “Jammer dat die samenwerking niet altijd vlot loopt”, zegt hij, “want de wijk is een rijke bron voor het natuurlijk en vrij oefenen in samen leren, solidariteit en sociale ontwikkeling”. Iedereen weet, zo vervolgt Gradener, dat kinderen natuurlijk niet alleen op school kennis opdoen. Ze leren thuis, in de buurt, op straat (informeel), bij een vereniging of club (non-formeel) en op school (formeel).

‘Sense of community’

Kinderen leren een ‘sense of community’ te ontwikkelen door ergens bij te horen, lid van te zijn (ook van de school!), door invloed te hebben, doordat er rekening gehouden wordt met hun behoeftes en wanneer ze een emotionele verbinding ervaren met hun omgeving. Als dit goed zit op ál deze vlakken versterkt een gezond gemeenschapsgevoel zich vanzelf tijdens het opgroeien en dit is essentieel om een volwaardige en sociale medeburger te kunnen (zijn of) worden.
Wanneer kinderen dus géén kans krijgen om op verschillende manieren te leren in hun eigen omgeving en zij geen ‘lidmaatschap’ hebben van hun plaatselijke school, ontneem je hen in feite de natuurlijke oefen-, speel- en leerruimte met anderen. Het betekent voor deze jonge mensen dat ze later veel harder moeten werken om gezien te worden en werkelijk onderdeel te zijn van een samenleving. Twee aanwezige belangenbehartigers van de LFB aan wie het leren en meedoen in de eigen buurt geheel is voorbijgegaan, bevestigen dit verhaal. De volgende quote uit het filmpje van SWIFT, een Amerikaans educatie centrum dat inclusief onderwijs bevordert, toont eveneens het belang van samenwerking tussen de wijk en de school:

“Student achievement and attendance rise when schools engage community members around mutual interests and meaningful goals. Communities will thrive if we help students to succeed in their community.” - SWIFT Education Centre

Kennis vergaren

Kennis vergaren gebeurt op verschillende manieren, zegt Gradener. Ons cognitieve vermogen is eigenlijk onbeperkt. Kennis zit in onze omgeving, wordt gevoed door gevoelens en versterkt door herhaaldelijk iets te doen. Het kan worden uitgebreid met allerlei hulpmiddelen en ontwikkelt zich door te handelen. Niet alleen onze opvattingen over hoe we kennis vergaren kunnen we nog eens tegen het licht houden, maar ook hoe we de bronnen tot leren kunnen vinden en gebruiken.
Ter illustratie krijgen alle deelnemers aan de masterclass een buurtkrantje om daarin te ontdekken hoe de wijk en school elkaar kunnen versterken, op een manier dat geen kind buiten de boot valt. Het is al gauw duidelijk dat de plaatselijke buurt een onuitputtelijke bron is voor de school, waarin niet alleen de sociale partners actief zijn, maar waar mensen wonen en ondernemers zijn gevestigd die iets te bieden hebben of iemand kennen die iets kan. De school is eveneens een stabiele bron voor de wijk, waarbij kinderen, ouders en leerkrachten – maar ook het gebouw en de netwerken - van grote betekenis kunnen zijn.

“Geef kinderen iets om te doen, niet iets om te leren. Het ‘doen’ moet dan zodanig zijn dat het nadenken vereist en leren vanzelf plaatsvindt.” - John Dewey

Hulpbronnen

Buurten en scholen die elkaar op allerlei manieren wederzijds versterken, zorgen ervoor dat kinderen meer en beter kennis vergaren en een ‘sense of community’ ontwikkelen. Dit is nodig om op te groeien tot volwaardige (sociale) burgers. Gelukkig zijn er allerlei manieren om deze samenwerking tussen scholen en buurten te stimuleren. Gradener noemt als mogelijkheid de ABCD methode, die helpt bij het in kaart brengen van alle (hulp)bronnen in de wijk. Om die vervolgens op dusdanige wijze met elkaar te verbinden dat iedereen in de buurt (ook de school) er van profiteert.
Defence for Children en het College voor de Rechten van de Mens benadrukken niet alleen het cruciale belang van samen leren zoals Dekker en Gradener aantonen, maar ook het récht van kinderen om in hun plaatselijke school inclusief onderwijs te krijgen. Beide organisaties zeggen zich verder te zullen inzetten om inclusief onderwijs landelijk duidelijker op de agenda te krijgen.
Uit de reacties van de aanwezigen blijkt dat er nog een wereld te winnen is maar laten we beginnen bij het begin, namelijk: iéder kind is prachtig. Punt!

Door Astrid Greven, als expert inclusieve samenleving verbonden aan In1school.

De masterclass is een initiatief van platform In1school dat onderdeel uitmaakt van het programma onderwijs van kinderrechtenorganisatie Defence for Children en wordt gefinancierd door FNO.